İş analizi, bir işletmenin 'gerçek problemini' bulup, bunu çözülebilir ve ölçülebilir gereksinimlere çeviren köprü işidir. İş analisti kod yazmaz; doğru soruyu sorar, paydaşları dinler, mevcut durumu haritalar ve ekibin neyi neden yapacağını netleştirir. Yapay zeka bu işte 'yorulmayan bir analist asistanı' gibidir: ham notları yapılandırır, eksikleri yakalar, taslak çıkarır — ama bağlamı kuran ve doğrulayan hâlâ insandır.
Bu derste öğrenecekler
- İş analizi nedir, iş analisti ne yapar?
- Paydaş, gereksinim, kapsam (scope) kavramları
- Fonksiyonel vs. fonksiyonel olmayan gereksinim
- AS-IS (mevcut durum) ve TO-BE (hedef durum) analizi
- AI'nın rolü: dokümantasyon, özetleme, boşluk tespiti
Gereksinim türlerini ayırmak
Fonksiyonel gereksinim sistemin NE yapacağıdır ('kullanıcı sipariş iadesi oluşturabilmeli'). Fonksiyonel olmayan gereksinim ise NASIL olacağıdır ('sayfa 2 saniyede yüklenmeli', 'veri şifreli saklanmalı'). Yeni başlayanların en sık hatası bu ikisini karıştırmaktır; karıştırınca performans/güvenlik gibi kritik beklentiler gözden kaçar.
AS-IS ve TO-BE
AS-IS, sürecin bugün nasıl işlediğidir — kusurlarıyla birlikte. TO-BE, iyileştirildikten sonra nasıl olacağıdır. Önce AS-IS çıkarılır (çünkü neyi düzelteceğini bilmeden hedef koyamazsın), sonra darboğazlar işaretlenir, ardından TO-BE tasarlanır. AI, dağınık açıklamadan dakikalar içinde temiz bir AS-IS akışı üretip 'şurada bilgi eksik' diye sorular sorabilir.
AI'yı nerede kullanmalı, nerede kullanmamalı
Kullan: süreç özetleme, gereksinim taslağı, terim açıklama, boşluk/çelişki tespiti. Dikkatle kullan: kesin sayısal iddialar, regülasyon yorumu, paydaş niyeti. AI bir taslak üretir; doğruluğu paydaşla teyit etmek senin işin.
AI Kullanım Örneği
"E-ticaret sipariş yönetimi sürecini AS-IS akış olarak çıkar, her adımda darboğaz ve riskleri işaretle."
İşlenmiş örnek — AS-IS bir cümleden akışa
Girdi: 'Müşteri arıyor, temsilci Excel'e yazıyor, kargoya iletiyor.' AI çıktısı (AS-IS): 1) Müşteri talebi (telefon) → 2) Temsilci manuel kayıt (Excel) → 3) Kargo bildirimi (e-posta) → ⚠️ Darboğaz: tek kaynak Excel, hata ve gecikme riski; ⚠️ İzlenebilirlik yok.
Mini Vaka Çalışması
Vaka (E-Ticaret): Manuel Excel takibi yüzünden 'siparişim nerede?' soruları destek yükünün %40'ını oluşturuyordu. AS-IS analizi, sorunun 'sistem yok' değil 'müşteriye proaktif bilgi yok' olduğunu ortaya çıkardı — çözüm yönü baştan değişti.
Uygulama Ödevi
Seçtiğin bir işletmenin sipariş alma sürecini AS-IS akış adımları olarak yaz.